Dünya Bankası, “Hazar Denizi’nin Temizlenmesi: Kirlilik Yönetimi ve Biyoçeşitliliğin Korunması Kapasitesinin Artırılması” projesinin finansmanını 25 Haziran’da onaylamayı planlıyor. Proje, Azerbaycan, Kazakistan ve Türkmenistan’ın faydalanıcı ülke olarak katılımıyla Hazar Denizi’ndeki kirlilik kontrolünü güçlendirmeyi ve biyoçeşitliliğin korunmasını sağlamayı amaçlıyor.

Dünya Bankası’nın açıkladığı verilere göre, Küresel Çevre Fonu (GEF) tarafından sağlanan 12 milyon dolarlık hibeile finanse edilecek proje, BM Çevre Programı (UNEP) liderliğinde beş yıl boyunca uygulanacak.

Proje Finansmanı ve Bileşenleri

Proje finansmanı dört ana bileşene ayrılmıştır:

• Ulusal ve bölgesel politika ve kurumsal gelişim (1,6 milyon dolar)
• Kirlilik yönetimi (4,9 milyon dolar)
• Biyoçeşitliliğin korunması (4,9 milyon dolar)
• Proje yönetimi ve koordinasyonu (0,6 milyon dolar)

Bu girişim, Hazar Denizi’ndeki kirliliğin izlenmesi ve kontrol edilmesini güçlendirmeyi, aynı zamanda korunan deniz alanlarının yönetiminin iyileştirilmesini hedefliyor. Dünyanın en büyük kapalı su havzası olan Hazar Denizi, gezegenin tüm iç sularının yaklaşık %44’ünü içeriyor ve Azerbaycan, İran, Kazakistan, Rusya ve Türkmenistan ile çevrilidir.

Dünya Bankası, Hazar ekosisteminin benzersiz olduğunu vurgulayarak, bölgede yaklaşık 400 endemik türün yaşadığını belirtti. Ancak, son on yıllarda Hazar Denizi’nde su seviyesinin önemli ölçüde düştüğüne dikkat çekildi. Tahminlere göre, iklim değişikliği ve su kaynaklarının aşırı kullanımı nedeniyle 2100 yılına kadar su seviyesinin 8 ila 30 metre arasında azalabileceği öngörülüyor.

Projenin Temel Hedefleri ve Çalışma Alanları

Proje kapsamında, katılımcı ülkeler arasındaki iş birliği güçlendirilecek, deniz alanlarının yönetimi için stratejik planlama yapılacak (MSP) ve bölgesel çevre politikalarının geliştirilmesi sağlanacak. Ayrıca, bilgi ve deneyim paylaşımı, kurumların kapasitelerinin artırılması, çevresel anlaşmaların imzalanması gibi çalışmalar yürütülecek.

Proje çerçevesinde gerçekleştirilecek kirlilik yönetimi çalışmaları şunları içerecek:

• Kara kaynaklı kirlilik kaynaklarının envanterinin oluşturulması
• Kirliliğin yoğun olduğu “sıcak noktaların” belirlenmesi ve ekonomik kayıpların analizi
• Kirliliğin azaltılması için ulusal ve bölgesel programların geliştirilmesi
• Çevresel izleme ekipmanlarının temin edilmesi ve ekolojik eğitimler düzenlenmesi
• Kirlilik izleme sistemlerinin güçlendirilmesi
• Çevre dostu teknolojilerin yaygınlaştırılması
• Halkı bilinçlendirme kampanyalarının düzenlenmesi

Ek olarak, korunan deniz alanlarının (MPA) genişletilmesi ve yönetim planlarının oluşturulması, çevre koruma personelinin eğitilmesi, sürdürülebilir balıkçılık uygulamalarının desteklenmesi gibi faaliyetler de yürütülecek.

Proje ayrıca, nesli tükenmekte olan türlerin listelerinin hazırlanması, biyoçeşitlilik kaybının ekonomik zararlarının hesaplanması, bilgilendirme kampanyalarının düzenlenmesi ve GEF IW platformunda iş birliği yapılmasınıöngörüyor.

Bölgesel Stratejilerle Uyum

Bu girişim, Dünya Bankası’nın Azerbaycan ve Kazakistan için hazırladığı Ortaklık Çerçeve Stratejileri (CPF) ile uyumlu olup, Türkmenistan’ın Ulusal Kalkınma Stratejisi’ni desteklemektedir. Aynı zamanda, Dünya Bankası’nın Orta Asya Bölgesel Stratejisi kapsamında “mavi ekonomi” çalışmalarına, kirlilik yönetimine ve Hazar’ın biyoçeşitliliğinin korunmasına özel bir vurgu yapmaktadır.

Proje kapsamında, BM Çevre Programı’nın (UNEP) Tahran Sözleşmesi Sekreterliği bünyesinde bir Proje Koordinasyon Birimi (PCU) kurulması, bölgesel yönetim komitelerinin oluşturulması ve teknik ekiplerin görevlendirilmesi planlanmaktadır.

Hedeflenen Sonuçlar

Bu proje, Hazar Denizi’nin ekolojik dengesinin korunmasına ve doğal kaynakların sürdürülebilir şekilde yönetilmesine katkıda bulunmayı amaçlıyor. Uygulama süreci tamamlandığında:

• Bölgedeki kirlilik seviyelerinin düşürülmesi,
• Çevresel sorunların olumsuz etkilerinin azaltılması,
• Biyoçeşitliliğin korunması ve deniz ekosisteminin sürdürülebilir hale getirilmesi,
• Bölge ülkeleri arasında iş birliğinin artırılması,
• Gelecek nesiller için sağlıklı bir Hazar Denizi ekosisteminin oluşturulması hedeflenmektedir.

Bu büyük ölçekli çevre projesi, Hazar Denizi’nin uzun vadeli sürdürülebilirliği için kritik bir adım olarak değerlendiriliyor.